├ťstad Necip Faz─▒l: ├çizgilere Yans─▒yan ├çile

En sert, en y─▒k─▒c─▒ f─▒rt─▒nalar─▒n bile, fikir ─▒st─▒rab─▒n─▒n esi┼čine denk olamayaca─č─▒n─▒ ├ťstad─▒n y├╝z├╝ne bak─▒nca, ve o y├╝zdeki katlanm─▒┼č ac─▒lar─▒, mazur kal─▒nm─▒┼č haks─▒zl─▒klar─▒, davas─▒na s─▒ms─▒k─▒ ba─čl─▒ bir y├╝re─čin meydan okuyan bak─▒┼člar─▒n─▒ ve tarihte ├žok az insan─▒n sonuna kadar s├╝rd├╝rebildi─či ÔÇśaksiyonÔÇÖ ruhunu; ├žizgilerinden t├╝ten manan─▒n derinlerine dal─▒nca, ve o manan─▒n yak─▒c─▒ asaletini hissedince bir nebze olsun anlayabiliriz. Y├╝z├╝n├╝ kaplayan ├žizgileri, 80 k├╝sur y─▒ll─▒k ├Âmr├╝ne s─▒─čan 100ÔÇÖden fazla eseriyle birebir d├╝┼č├╝nmek gerekir. Bir ├žizgiye bir eserÔÇŽ Bu eserlerin ├žizgi olarak s─▒─čabilece─či d├╝nyada ka├ž ├žehre vard─▒r? Bat─▒ Tefekk├╝r├╝ ve ─░slam TasavvufuÔÇŽ Tek ba┼č─▒na bu eser, bir y├╝z├╝ asil ├žizgilerle donatmaya, onu bir g├╝ne┼č gibi ayd─▒nlatmaya yeter. ├ťstad─▒n, milletimize ve t├╝m d├╝nyaya b─▒rakt─▒─č─▒ paha bi├žilmez bir hazine olan eserleri; yaz─▒ld─▒klar─▒ anlarda yazar─▒na ne t├╝r bir fikir ├žilesi hediye etmi┼čtir, hangi ku┼čat─▒c─▒ d├╝┼č├╝ncelerin dibi g├Âr├╝nmez denizinde k├╝rek ├žektirmi┼čtir, buras─▒ m├╝himÔÇŽ Mesela Bir Adam Yaratmak eseriÔÇŽ 1934 y─▒l─▒na kadar ─▒st─▒rapla, kanat─▒c─▒ d├╝┼č├╝ncelerle ge├žse bile, hen├╝z ray─▒na tam oturmam─▒┼č, sistemle┼čmemi┼č bir hayat─▒ vard─▒ ├ťstad─▒n. Yine ac─▒ ├žekiyordu, evet, fakat bu daha ├žok, karanl─▒─ča g├Â─č├╝s germe, ona kar┼č─▒ koyabilme diyebilece─čimiz bir m├╝dafaa y├Ântemiyle olu┼čuyordu. 1934ÔÇÖten sonra ise y├Ântem de─či┼čecek, bu kez karanl─▒─ča parmaklar─▒nda ta┼č─▒d─▒─č─▒ g├╝ne┼čle kar┼č─▒ koyacak, siperinden ├ž─▒k─▒p taarruza ge├žecekti. 1934ÔÇÖten 1943ÔÇÖe, yani ├ťstad─▒n meydan yerine ├ž─▒k─▒┼č─▒na kadar ge├žen s├╝re, onun, birdenbire ona hediye edilen d├╝nyay─▒ tan─▒mas─▒, onu anlamas─▒, bu sayede kendini, milletini, tarihini ve t├╝m d├╝nyay─▒ muhasebe etmesi ┼čeklinde s├╝r├╝p gidecekti. ─░┼čte Bir Adam Yaratmak o y─▒llara, o sanc─▒yla ge├žen g├╝nlere rastlar ve ├ťstad─▒n bu piyesi yazarken ge├žirdi─či buhran─▒ tahmin etmekten bile aciz kal─▒r─▒z. Bir dehan─▒n AllahÔÇÖ─▒ bulma destan─▒ diyebilece─čimiz bu piyesin hemen ard─▒nda gelen ├çile ┼čiiriÔÇŽ Yarat─▒c─▒y─▒ b├╝t├╝n benli─činde hissetmenin a─č─▒rl─▒─č─▒ ve dayan─▒lmazl─▒─č─▒, bu iki eserin meydana gelmesini sa─člar. Ve ondan sonra b├╝y├╝kl├╝ k├╝├ž├╝kl├╝ d├╝zinelerce eserÔÇŽ Eli deniz, kalemi dalga olan ├ťstad, dilsizler adas─▒n─▒n kayal─▒klar─▒n─▒ d├Âvmekle kalmam─▒┼č, ayn─▒ zamanda kumsal─▒n─▒ da yerle bir etmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Yaln─▒z nefes alacak kadar aral─▒k b─▒rak─▒lan, dikilmi┼č a─č─▒zlar cemiyetinde, meydan yerine ├ž─▒k─▒p y├╝ksek sesle mukaddes de─čerleri ve o de─čerlerin insano─člunu iyile┼čtirecek tek ila├ž oldu─čunu, kendisine y├Ânelmi┼č nefret nazarlar─▒ kar┼č─▒s─▒nda hayk─▒rm─▒┼čt─▒r. Hakikati konu┼čmakta hi├ž kimseden, hi├žbir ┼čeyden ├žekinmeyen bir yap─▒s─▒ vard─▒r ├ťstad─▒n. Hi├ž durmadan yazm─▒┼č, davas─▒n─▒n t├╝m y├Ânlerini eserlerine yans─▒tm─▒┼čt─▒r. Sanc─▒larla k─▒vranan beyni, ─▒st─▒rapla dolu kalbi, kan ve nur damlayan kalemi; bir dehan─▒n yan─▒nda ta┼č─▒d─▒─č─▒ birka├ž ┼čeydir sadeceÔÇŽ Y├╝z├╝, yazd─▒─č─▒ herhangi bir eserin herhangi bir sayfas─▒ gibidir. Sat─▒rlarla doluÔÇŽ

├ço─ču insan rahat bir hayat s├╝rmeyi arzular. Bu arzu u─čruna, inand─▒─č─▒ herhangi bir ┼čeyin tam aksi y├Ân├╝nde hareket etmek durumunda kal─▒r kalmaz; savundu─ču ┼čeyleri, inand─▒klar─▒n─▒, bir├žok mecliste hararetle dile getirdiklerini, g├Âmle─čini ├ž─▒kar─▒r gibi ├╝zerinden kald─▒r─▒p atar. Bu durumu da, ÔÇś┼čartlar─▒na g├Âre hareket ettimÔÇÖ diye a├ž─▒klayarak vicdan─▒n─▒ bir ┼čekilde rahatlat─▒r. Bu, ┼čartlar─▒na g├Âre hareket eden insanlar─▒ toplumun her kesiminden g├Ârebiliriz. Doktorundan profes├Âr├╝ne, ├Â─čretmeninden m├╝hendisine, i┼č├žisinden ├žift├žisine, gazetecisinden banka m├╝d├╝r├╝ne, i┼čsizinden fabrikat├Âr├╝ne, avukat─▒ndan hakimine, ┼čairinden yazar─▒naÔÇŽ Ka├ž tane olduklar─▒ konusunda herhangi bir fikrimizin olmad─▒─č─▒ istisnalar hari├ž, herkes do─čru bildi─či ve hakikatte de do─čru olan yoldan bir ┼čekilde sapar. S├Âylendi─či gibi, bu zaman ger├žekten de ta┼č kalpli bir y├╝re─če sahip ve iyilik kanatlar─▒n─▒ da ta┼člara bast─▒r─▒p ezmekte olduk├ža mahir. ─░┼čte, kanatlar─▒ ezilmek istenen asil insanlard─▒r ki, kollar─▒n─▒ kapt─▒rd─▒klar─▒ zul├╝m makinelerine y├╝rekleriyle meydan okuyarak, y├╝zlerinde olu┼čan ├žile ├žizgileriyle ├ža─člara h├╝kmederler. Rahat bir hayat s├╝rmeyi ├Âtelere b─▒rakm─▒┼č insanlardan bahsediyoruz; ─▒st─▒rap dedi─čimiz fakat manas─▒n─▒ anlamakta g├╝├žl├╝k ├žekti─čimiz, o, bizim i├žin belirsiz ┼čeyi ├žekenlerden, onu bizzat ya┼čayanlardanÔÇŽ Hi├ž ┼č├╝phesiz, ├ťstad Necip Faz─▒l da o insanlardan biridir. Az ├Ânce ┼čartlar─▒na g├Âre hareket eden insanlardan bahsettik. E─čer ├ťstad ┼čartlar─▒na g├Âre davransayd─▒, maddi olarak kendisine her t├╝rl├╝ kap─▒ a├ž─▒l─▒r; evlad─▒na alaca─č─▒ bir litre s├╝t paras─▒ i├žin yetersiz kalan cebi, evlad─▒na her ├Â─č├╝n s├╝t banyosu yapt─▒racak kadar dolu olurdu. Hayat─▒n─▒n her devresinde maddi s─▒k─▒nt─▒lar ├žekti fakat hayat─▒n─▒n hi├žbir devresinde, bu, d├╝nyay─▒ sat─▒n alan ka─č─▒t par├žalar─▒ i├žin e─čilmedi, davas─▒ndan zerre feda etmedi ve onurunu soylu bir insana yak─▒┼č─▒r ┼čekilde korudu.

Bir davette kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ ve ayak├╝st├╝ sohbet etti─či Mihaliof isimli, Ruslar─▒n k├╝lt├╝r ate┼česini dinleyelim : ÔÇťE─čer T├╝rkiyeÔÇÖdeki adam─▒m─▒z sen olsayd─▒n, MoskovaÔÇÖn─▒n yar─▒s─▒n─▒ sana verirdik, fakat sana b├Âyle bir teklifte bulunmay─▒z ├ž├╝nk├╝ kom├╝nist olmayaca─č─▒n─▒ biliyoruz.ÔÇŁ

Son kelimeyi tekrar edelim. ÔÇťBiliyoruzÔÇŽÔÇŁ Bir insan─▒n, kendisine d├╝┼čman olanlar taraf─▒ndan takdir edilen y├Ân├╝ e─čer samimiyetiyse, o insan b├╝y├╝k bir sayg─▒y─▒ hak ediyor demektir. Evet, bu ÔÇťbiliyoruzÔÇŁ itiraf─▒d─▒r ki, ├ťstad─▒n davas─▒na olan ba─čl─▒l─▒─č─▒n─▒n m├╝him kan─▒tlar─▒ndan biridir.

─░slami yay─▒n─▒ hafifletmesi ve k─▒l─▒├žtan keskin olan kalemini kendi partisine de─čil de di─čer partiye y├Âneltmesi i├žin, devrin BA┼×BAKANÔÇÖI taraf─▒ndan kendisine teklif edilen 100 bin liray─▒, ÔÇśe─čer kabul etmezsen ba┼č─▒na geleceklere haz─▒r ol!ÔÇÖ tehdidine ra─čmen elinin tersiyle itip nefretle kabul etmedi─či i├žindir ki, ─░slam davas─▒na g├Ân├╝l verenlerin en b├╝y├╝k kahramanlar─▒ndan biridir ├ťstad. Evet, devrin say─▒n Ba┼čbakan─▒n─▒n da l├╝tuf! buyurduklar─▒ gibi, ba┼č─▒na gelmeyen kalmam─▒┼čt─▒r ├ťstad─▒n. Hapse girer, B├╝y├╝k Do─ču s├╝rekli kapat─▒l─▒r, al├žak├ža iftiralara maruz kal─▒r, evdeki e┼čyas─▒n─▒ satacak kadar zor duruma d├╝┼čerÔÇŽG├╝zel bir s├Âz var : ÔÇťBir insan b├╝t├╝n d├╝nyay─▒ elde etseÔÇŽ Kar┼č─▒l─▒─č─▒nda da ruhunu kaybetseÔÇŽ Ne kazanm─▒┼č olur?ÔÇŁ Tersini d├╝┼č├╝nelim. Bir insan b├╝t├╝n d├╝nyay─▒ kaybetmesine kar┼č─▒l─▒k ruhunu koruyabilse ne kazanm─▒┼č olur? Hi├ž ┼č├╝phesiz d├╝nyadan ve onun t├╝m zenginliklerinden daha de─čerli bir ┼čeyiÔÇŽ

├ťstad─▒n resimlerinden birine bakal─▒m. B├╝t├╝n ac─▒lar─▒ y├╝z├╝nde; aln─▒ndaki, yanaklar─▒ndaki ├žizgilerde sakl─▒d─▒r sanki. Ruhi ac─▒lar─▒ ve madden y─▒prat─▒l─▒┼č─▒ÔÇŽ 80 k├╝sur y─▒ll─▒k ├Âmr├╝n├╝n t├╝m eserleri, t├╝m hapisleri, t├╝m m├╝dafaalar─▒, t├╝m co┼čkular─▒, t├╝m h├╝z├╝nleri, t├╝m an─▒lar─▒ ve t├╝m ├žileleri y├╝z├╝nde toplanm─▒┼č, birer ├žizgi olmu┼čtur sankiÔÇŽ

Rasim ├ľzden├ÂrenÔÇÖin, ├ťstad─▒n y├╝z ├žizgilerine dair s├Âylediklerini okuyal─▒m :

ÔÇťBu y├╝z, ├žizgilerle, ├žukurlarla alabora olmu┼čtur. Burun deliklerinin ├╝st├╝nden yanaklar─▒n─▒n alt─▒na do─čru iki derin ├žizgi iner, yanaklar─▒ say─▒s─▒z ├žizgilerin kesi┼čti─či bir aland─▒r, aln─▒ ka┼člar─▒ndan ba┼člayarak kat kat derinlemesine ├žizgilerle y├╝kselir. Ben, onun bir resminde, tabi├« duru┼ču halinde aln─▒nda tam onbir ├žizgi sayd─▒m. Y├╝z├╝ndeki bu kadar ├žok ├žizgiye ra─čmen ┼ča┼č─▒lacak ┼čey ┼čudur: bu y├╝z, porsumu┼č ve buru┼čuk de─čildir. Tersine, cevval, enerjik fakat ayn─▒ zamanda mustarip ve aristokrat bir ifadeyi bar─▒nd─▒rmaktad─▒r.ÔÇŁ

Bu g├╝zel tespitlerin yan─▒na BalzacÔÇÖ─▒n bir roman─▒nda s├Âyledi─či ┼ču c├╝mleyi ekleyebiliriz : ÔÇťSoylu ve de─čerli d├╝┼č├╝ncelerle y├╝celmi┼č ruhlar en kaba ├žizgilere bile damgalar─▒n─▒ vurup onlar─▒ yok ederler.ÔÇŁ

kay─▒pdefter